24.10 2009
Değerli basın mensupları,
15 Ekim Beyaz Baston körler gününde kamuoyu engelliler alanında yaÅŸanan onlarca olumsuzluk ve ayrımcılıklardan, bir ÅŸeylerin deÄŸiÅŸeceÄŸi ve iyileÅŸeceÄŸi beklentisi içerisindeyken, Türkiye Büyük Millet Meclisi genel kurulunda, baÅŸlayan bir çalışma ile, borçlar kanunu deÄŸiÅŸtirilmektedir. Bu deÄŸiÅŸiklikle, aynı kanunun 15. maddesine getirilen düzenleme ile, görme engellilerin imzalarının geçerliliÄŸine son verilmekte ve görme engelliler bilinmeyen kimselerin vesayeti altına konulmaktadır.
Kabul edilen kanun metni ÅŸöyledir.
c. Ä°mza
MADDE 15- Ä°mzanın, borç altına girenin el yazısıyla atılması zorunludur. Güvenli elektronik imza da, el yazısıyla atılmış imzanın bütün hukukî sonuçlarını doÄŸurur. Ä°mzanın el yazısı dışında bir araçla atılması, ancak örf ve âdetçe kabul edilen durumlarda ve özellikle çok sayıda çıkarılan kıymetli evrakın imzalanmasında yeterli sayılır. Usulüne göre onaylanmadıkça veya imza ettikleri sırada metnin içeriÄŸini bildikleri ispat edilmedikçe, körlerin imzaları onları baÄŸlamaz. Açığa atılan imzanın üzerine sonradan yazılan metnin, imza atanın iradesine uygun olduÄŸu kabul edilir.)
Bu düzenleme, baÅŸlangıçta, görme engellilerin korunmasını amaçlıyor gibi deÄŸerlendirile bilir. Ancak, eski yıllardaki uygulamaların hiç böyle olmadığı görülmüÅŸ, bu nedenle de, 2005 yılında kabul edilen 5378 sayılı özürlüler kanunu ile, görme engellilerin imzaları ile ilgili düzenleme, borçlar kanunundan kaldırılmıştı.
O tarihten bu yana da, hiçbir görme engellinin kendi imzasını atmış olması nedeniyle maÄŸdur olduÄŸuna ve bu konuda açılmış davaya rastlanmamıştır.
Tam tersine, toplumun ve kurumlardaki görevlilerin bu konuda bilinçlendirilmesi çabası sürdürülmekte, gün geçtikçe de, mesafe alınmaktadır.
Hal böyle iken, yeni bir arayışa girilmesi tam anlamıyla, görme engellilerin ayaklarına vurulan pranga etkisi yapmaktadır.
Zira: usulüne uygun onay demek: görme engellilerin imza attıkları her belgenin notere tasdik ettirilmesi anlamına gelmektedir ki; günümüzün uygulamalarında, yerli/yersiz ve önemli/önemsiz bir hayli imzaya ihtiyaç olmaktadır. Noterlerin bu onayı vermek için talepleri ise, hem imza tetkikinin yapılması, hem de, belgenin içeriÄŸine vakıf olunduÄŸunun tespiti noktasında ortaya çıkmaktadır ki, bunun için yine geleneksel uygulama 2 ÅŸahitle iÅŸlem yapmaktır. Bu ÅŸahitler, noter tarafından saÄŸlanmadığı gibi, ÅŸahitlerin görme engelli ile, akrabalıklarının veya iÅŸ iliÅŸkilerinin bulunmaması gerekmektedir. Yapılacak noter masrafları ise, cabasıdır. Dolayısıyla, durum, görme engellilerin giriÅŸimciliklerini engellediÄŸi gibi, görme engellinin taraf olduÄŸu sıradan iÅŸlemlerin dahi, maliyeti zaman zaman, iÅŸin bizatihi gerekliliÄŸinden daha pahalıya gelmesine neden olduÄŸu, aynı zamanda, her sıradan iÅŸlem için ÅŸahit bulundurmak mecburiyetine itilen görme engellinin, sıradan insanlarca bile, istismar edilmesi sonucuna götürmektedir.
Bizler, 2005 yılındaki deÄŸiÅŸiklikten önceki dönemlerde, maalesef, bu engelleri aÅŸabilmek için vasıfsız kimseleri ücreti mukabili istihdam etmek zorunda kaldığımız günleri yaÅŸadık ki, bu anlamda sokak tinercilerinin ÅŸahitliÄŸiyle iÅŸlem yaptıranlarımız dahi olmuÅŸtur.
Yine yeni düzenlemeyle, görme engellinin imzayı attığı sırada imzaladığı metnin içeriÄŸini bildiÄŸini ispat etme yükü, görme engelli ile, iÅŸ yapacak olan tarafa düÅŸmektedir. Burada, ispat yükünün nasıl yerine getirileceÄŸinin belirsizliÄŸi, bu yükün altına kimsenin girmek istememesi sonucunu doÄŸuracak, dolayısıyla, hiç kimse, görme engellilerle, alacak borç iliÅŸkisine dayanan iÅŸlere ve bu baÄŸlamda doÄŸacak hizmetlere talip olmayacaktır. DiÄŸer yandan, ispat yükünün ağırlığı ve nasıl yerine getirileceÄŸinin belirsizliÄŸi, hizmeti almaya mecbur olan görme engellilerin, karşı tarafın bütün taleplerini kabul etme mecburiyetine itecektir. Bu durum da, baÅŸta bankalar olmak üzere, görme engelliye hizmet sunmak durumunda olanlar için, caydırıcı etki yapacaktır. Taraflar, ispat yükünün güçlüÄŸünden kaçınacak olmaları nedeniyle, görme engellilere hizmet vermeme yoluna gideceklerdir.
Keza, görme engellilerin esasen rıza göstermedikleri bir anlaÅŸmaya, ÅŸahitlerinin imzaları ile mecbur edilmeleri de mümkündür. Zira: üzerinde ispat vasıtası olarak kabul edilen iki ÅŸahidin imzasının bulunması, imzalayanın iradesine bakılmaksızın belgenin geçerli olmasına neden olacağından ÅŸahitli dolandırıcılığın da yolu açılmış olacaktır.
Oysa, en saÄŸlıklı yol, görme engellinin kendisini korumasına izin verilmesidir.
Bu nedenle, aÅŸağıdaki deÄŸiÅŸikliÄŸin yapılmasının, görme engellilerin güvenceye kavuÅŸturulması için yeterli olacağını düÅŸünmekteyiz.
1. Esasen doÄŸru olan, borçlar kanununun deÄŸiÅŸtirilmekte olan 15. maddesinden, görme engellilerin imzalarını düzenleyen bölümün çıkarılmasıdır.
2. Şu kadar ki, kaldırılmaması konusundaki ısrara karşı teklifimiz ise, aşağıdadır.
c. Ä°mza
MADDE 15- Ä°mzanın, borç altına girenin el yazısıyla atılması zorunludur. Güvenli elektronik imza da, el yazısıyla atılmış imzanın bütün hukukî sonuçlarını doÄŸurur. Ä°mzanın el yazısı dışında bir araçla atılması, ancak örf ve âdetçe kabul edilen durumlarda ve özellikle çok sayıda çıkarılan kıymetli evrakın imzalanmasında yeterli sayılır. (Ä°lgilinin görme engelli olması, ona, isteÄŸine baÄŸlı olarak, imzaladığı belgenin içeriÄŸine vakıf olmasını saÄŸlayıcı tedbirleri alma hakkını verir.) Açığa atılan imzanın üzerine sonradan yazılan metnin, imza atanın iradesine uygun olduÄŸu kabul edilir.)
YaÅŸanan bir hayli ayrımcılığa, toplumun ön yargıdan kaynaklı görme engelliyi dışlama çabalarına bir yenisini katacak olan düzenlemeden vazgeçmek için, yetki sahiplerinin, bir an önce, tekriri müzakere yolunu kullanarak, yasanın topyekun oylanmasından önce, deÄŸiÅŸikliÄŸin yapılmasının saÄŸlanmasına destek verilmesini bekliyor,
20 yıldan daha fazla süren bir mücadelenin sonucunda elde edilmiÅŸ olan imza atma hakkının ortadan kaldırılmasının, görme engellilerini kaç yıl daha maÄŸdur edeceÄŸi tahmin dahi edilemezken, yapılan bu düzenleme ile, gerçek bir insan hakları ihlaline neden olunduÄŸunu hatırlatırız.
Unutmayın:
Ä°mza: onur,
Ä°mza: haysiyet,
Ä°mza: kimlik,
Ä°mza: özgürlük,
İmza: varolmaktır.
Türkiye Görme Engelliler DerneÄŸi.