BAKIM HİZMETLERİ KONUSUNDA, TÜRKİYE GÖRME ENGELLİLER DERNEĞİNİN GÖRÜŞÜ.

21.Haziran.2008

Ülkemizde, engellilere yönelik bakım hizmetlerini düzenleyen mevzuat 1980’li yılların başında yürürlüğe girmiş olmasına rağmen, bakım hizmetleri konusu oldukça yeni bir düzenlemedir ve dayanağı bulunan kanun da,son birkaç yılda yapılan değişikliklerle yürürlüğe girmiştir.

24.05.1983 Tarihinde yürürlüğe giren 2828 Sayılı Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kanunu’nda son yıllarda yapılan değişikliklerle, engellilere yönelik bakım hizmetlerinin temelleri atılmış, bu temeller üzerine inşa edilen yönetmeliklerle de mevzuat tamamlanmıştır.

Engellilere yönelik bakım hizmetlerinin mevzuatının oluşturulmasında en büyük rolü kuşkusuz, 07.07.2005 tarihinde yürürlüğe giren ve kısaca “Özürlüler Yasası” diye adlandırdığımız 5378 Sayılı kanun oynamıştır.

Söz konusu Kanunun, 26., 27., 28., 29. ve 30. Maddeleri ile, 2828 Sayılı Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kanunu köklü değişikliğe taabi tutulmuş, bu düzenlemelerin bir parçası olarak da, engellilere yönelik bakım hizmetleri kavramı ve konusu ilk defa kamuoyunun gündemine gelmiş ve  aynı zamanda yürürlüğe girmiştir. Yani, engellilerle ilgili birçok düzenlemeler yıllarca tartışıldıktan sonra yürürlüğe konulurken, ülkemiz engellileri, engellilere yönelik bakım hizmetleri konusunu ilk duyduğu anda yürürlükte bulmuştur.

5378 Sayılı Kanunun, engellilerle ilgili bu yasanın emrettiği yönetmeliklerin en geç bir yıl içinde çıkarılması mecburiyetini öngörüyor olması, 2828 Sayılı kanuna, 5378 sayılı kanun ile konulan engellilere yönelik bakım hizmetleri konusunun uygulanmasını, güvenceye almıştır ve zamanında çıkarılan yönetmeliklerle kanunun emrettiği düzenlemeler uygulanmaya konulmuştur.

Yasal düzenlemelerin uygulanmasına ilişkin yönetmeliklerden, Bakıma Muhtaç Özürlülerin tespiti ve Bakım Hizmeti Esaslarının Belirlenmesine ilişkin yönetmelik, engellilere yönelik bakım hizmetlerinin uygulanmasına temel teşkil eden düzenlemelere uygulama alanı kazandırmıştır.

Bakıma muhtaç özürlülerin bildirimi, tespiti, değerlendirilmesi ile bakım hizmetlerine, bakım ücretlerine ve ödemelerine ilişkin usul ve esasları belirlemek amacı ile 30.07.2006 Günlü Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe girmiş olan yönetmelik, 2828 Sayılı Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kanunu’nun ek 7. maddesi hükmüne dayanılarak hazırlanmış ve konu ile ilgili yasal düzenlemelerin uygulanmasına geniş bir çerçevede açıklık getirmiştir.

Engellilere yönelik bakım hizmetlerinin, evde bakım ya da merkezde bakım alternatiflerine göre sunulacağını benimsemiş olan yönetmeliğe göre, bakıma muhtaç engelli, yani bakım hizmeti alabilecek olan engellinin, öncelikle ağır özürlü olması gerekir. Ancak, bakım hizmetlerinden yararlanabilmek için ağır özürlü bulunmak yeterli değildir. Zira, yönetmeliğe göre Bakıma Muhtaç Özürlü: Bu Yönetmeliğin uygulanmasında, özürlülük sınıflandırmasına göre ağır özürlü olduğu belgelendirilenlerden, günlük hayatın alışılmış, tekrar eden gereklerini önemli ölçüde yerine getirememesi nedeniyle hayatını başkasının yardımı ve bakımı olmadan devam ettiremeyecek derecede düşkün olan kişilerden, sosyal güvenlik kurumlarına tabi olmayan; ailesini kaybetmiş olanlar ile ailesi ekonomik veya sosyal yoksunluk içerisinde bulunanları ifade etmektedir.

Bakım hizmetlerinden yararlanma koşullarından birini oluşturan, herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşuna tabii olmamak koşulu, 5579 Sayılı Kanun ile kaldırılmış ve geliri her bir aile ferdi için, net askari ücretin 2/3’ünden az olmak kaydıyla, sosyal güvenlik kapsamında bulunanların da bu hizmetlerden yararlanma imkanı getirilmiştir.

Yönetmelikte ve yönetmeliğin dayanağı olan 2828 Sayılı Kanunda yapılan açık düzenlemelere rağmen, durum, gerek koşulları bu yönetmelige uymayan engelliler, gerekse uygulayıcılar tarafından istismar edilmekte ve özellikle son aylarda yönetmeligin ve uygulamaların yoğun bir şekilde istismarı ile karşılaşılmaktadır.

Bu yanlış uygulamaların ve istismarın iki önemli tehlikesi bulunmaktadır ki: bunların kamuoyu ile her platformda paylaşılması gerekir.

Birinci önemli tehlike, yanlış uygulamalar ve istismar sonucu, bakım hizmeti karşılığı ödenen bakım ücreti taleplerinde meydana gelecek aşırı yığılma nedeniyle devletin ileride hizmeti karşılamayacak olması ve hizmete son verilmesidir. bunun gerçekleşmesi, bakım hizmetlerine ihtiyacı bulunan yüzbinlerce vatandaşın felaketi olacaktır.

Diğer önemli tehlike ise, aslında düzenlemelerin kapsamı içerisinde yeralmıyor olmasına rağmen, hizmetten yararlanmaya kalkışan kimselere, devletin işverme yükümlülüğünün ortadan kalkması ve gerçekte çalışabilecek olan bu kimselerin tembelliğe itilmesi, havadan para kazanmaları ve milli ekonominin çok yönlü kayba uğramasıdır ki, bu da en az birincisi kadar önemlidir.

Engellilere yönelik bakım hizmetlerinin uygulanmasına açıklık getiren önemli diğer bir yönetmelik de, Bakıma Muhtaç Özürlülere Yönelik Resmi Kurum ve Kuruluşlar Bakım Merkezleri Yönetmeligidir.

Özellikle, bakım hizmetleri türlerinin bir alternatifini oluşturan merkezde bakım ile ilgili düzenlemeleri içeren bu yönetmelik de diğer yönetmelikle birlikte 30.07.2006 tarihli Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe girmiştir.

Resmî kurum ve kuruluşların bünyesinde açılacak bakıma muhtaç özürlülere yönelik bakım merkezlerinin açılış izni, çalışma şartları, personel standardı ile denetlenmelerine ilişkin usul ve esasları belirlemek amacı ile, 2828 Sayılı Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kanunu’nun 9. Maddesinin G bendi ile, 34.,  35. ve ek 7. Maddelerine göre hazırlanmış olan yönetmelikde yer alan düzenlemelerin yeterli olduğu söylenebilir.

Yapılması gerekenler.
1:Yukarıda  belirtilen tehlikelerin her platformda dile getirilmesiyle, uygulamadaki eksiklik ve hataların ortadan kaldırılması için mücadele etmek gerekecektir.

2:  olumsuzlukların giderilmesi için, genel merkez ve şubeler bazında illerde, meselenin odağındaki hastane, sosyal hizmetler il müdürlüğü gibi resmi kuruluşlarla iş birliği yapılmak suretyle,  bakım hizmetlerinin sunulmasında görev alan   sağlık ekibi, sosyal hizmet uzmanları  ve hizmetten faydalanmada doğrudan muhatap olan bakıma muhtaç engelli bireyler ile ailelerini bilgilendirmek üzere seminer, konferans, panel gibi toplantılar yapılmalıdır.